2026-04-06 20:00:35

Rabka-Zdrój

Wojna - klatka po klatce

Reklama

Wsiedli do czołgu i pojechali na skrzyżowanie w Skomielnej, żeby wysadzić przepust. Lonty od ładunków były zerwane. Wrócili. Ale w drodze powrotnej wpadli na oranżadę.

Czy po niemal 90 latach od dramatycznych wydarzeń można odtworzyć ich przebieg z dokładnością do godzin, a nawet minut… I w dodatku zobaczyć to wszystko na własne oczy, udokumentowane na zdjęciach? Jeśli ma się sporo determinacji, ogromne pokłady wiedzy i pasję… to możliwe.

Doktor Piotr Sadowski, na co dzień wykładowca Akademii Nauk Stosowanych w Nowym Targu, ze szczególnym zamiłowaniem do wszystkiego, co związane z militariami i II wojną światową. Szczególnie z historią, która działa się tuż za oknami, w naszym regionie – w okolicach Rabki, Wysokiej, Jordanowa, Naprawy, Krzeczowa czy Skomielnej. Niemcy wkroczyli na tereny Orawy i Podhala w pierwszym dniu wojny nad ranem. Trzy poruszające się błyskawicznie dywizje były niemieckie z nazwy. Tworzyli je głównie Austriacy. Oprócz dużej dozy buty, wiary we własne siły i bezdyskusyjny geniusz Führera, najeźdźcy mieli ze sobą aparaty fotograficzne, którymi zamierzali uwieczniać wojenne sukcesy – i… uwieczniali.

Doktor Sadowski po całym świecie obserwuje portale i internetowe aukcje, gdzie wystawiane są na sprzedaż historyczne fotografie. To dodatkowy „konik” w tym całym historycznym, wojennym uzależnieniu. Jeśli wie się, czego szukać, można wyłuskać prawdziwe perełki. Fotografie wykonane w pierwszych trzech dniach wojny, ukazujące te same scenki w wielu różnych ujęciach. Płonące domy Raby Niżnej. Wrak samolotu He 126, który rozbił się w Krzeczowie. Notabene – jedyna wroga maszyna strącona w pierwszych dniach września 1939 roku na naszym terenie. Czy scenka ze zbombardowanymi niemieckimi ciężarówkami nieopodal kościółka na Obidowej.

Jak znajduje się takie fotografie, czasami mylnie opisywane przez ich nieświadomych właścicieli? Potrzebna jest wręcz ekspercka wiedza na temat militariów – niuansów barw i oznaczeń używanych przez wroga. Przykład: fotografia opisana na aukcji jako przedstawiająca żołnierzy Afrika Korps okazała się zdjęciem wykonanym w okolicach Rabki. Opisującego zmylił kształt krzyża na pancerzu czołgu, nieco podobnego do emblematu używanego przez siły niemieckie w Afryce.

Przygotowania do wojny w Rabce i okolicach zaczęły się już kilka miesięcy przed niemieckim uderzeniem. Do Rabki zostały skierowane dwa bataliony Korpusu Ochrony Pogranicza. One też jako pierwsze wzięły udział w wojnie obronnej. W Rabce i okolicach powstały też fortyfikacje. Krótkie odcinki okopów powstały na Obidowej, poniżej kościoła św. Krzyża, po lewej stronie szosy od strony Chabówki. Były plany ufortyfikowania obszaru w rejonie Bystrej, Osielca, Skomielnej Białej i Naprawy. Także w Rabie Niżnej ruszyła budowa umocnień. Wprawne oko jeszcze dziś wyłapie kształty fundamentów przy wylocie drogi z Olszówki. Raba Niżna, położona strategicznie w dolinie Raby, miała stać się namiastką twierdzy z 12 bunkrami.

Oprócz żołnierzy KOP, na wieść o zbliżających się okupantach powstał w Rabce oddział ochotniczy, uformowany naprędce 1 września przez Jana Różyckiego, oficera rezerwy i kierownika budowy szosy zakopiańskiej. Pluton ochotniczy został uzbrojony w archaiczne francuskie karabiny i natychmiast ruszył do walki. Ochotnicy odmaszerowali do Skomielnej Białej, Jordanowa, Spytkowic, później zostali wcieleni do batalionu z Zakopanego.

W rejon Podhala przybyła też 10 Brygada Kawalerii dowodzona przez pułkownika Stanisława Maczka. Nazwa, przywodząca na myśl oddziały poruszające się konno, była nieco myląca, bo 10 Brygada była jedną z najnowocześniejszych jednostek w Polskich Siłach Zbrojnych.

Niemcy wjechali na Orawę do Jabłonki, Lipnicy Wielkiej i Chochołowa. Napotkali opór. Pierwszy batalion KOP liczył ledwie 700 żołnierzy. Siły obronne skoncentrowały się w okolicy Chabówki – ważnego węzła kolejowego. Na Podhale przybył też pociąg pancerny. W Rabce skład był dokładnie 1 września.

Po stronie niemieckiej siłę uderzeniową stanowiły oddziały sformowane z Austriaków: 2 Dywizja Pancerna, 4 Dywizja Lekka (zajęła Rabkę – liczyła 11 tys. żołnierzy) oraz 3 Dywizja Górska (17 tysięcy żołnierzy; cztery bataliony przeszły przez Gorce i zaskoczyły obrońców).

Pierwsze poważniejsze starcie nastąpiło na przedpolu Rabki około godziny dziesiątej pierwszego dnia wojny. Efekt zasadzki – zniszczone dwa niemieckie samochody pancerne, czterech poległych Niemców, pochowanych później w Podwilku.

Wieczorem 1 września dotarł na Podhale z okolic Krakowa pułkownik Maczek. Objął dowództwo nad całym odcinkiem. Nazajutrz, 2 września, od rana trwały niemieckie ataki pod Wysoką. Agresorzy przełamali obronę. Zdjęcia z kolekcji Piotra Sadowskiego ukazują kolumnę niemieckich pojazdów posuwającą się w stronę Bielanki. W Chabówce doszło do potyczki 2 września. Tego samego dnia Niemcy zajęli Rokiciny, a po południu doszło do potyczki na Piątkowej Górze. W tym czasie operowało też niemieckie lotnictwo. Naloty nie poczyniły dużych strat. Niestety, Niemcy z upodobaniem bombardowali cywilów – uchodźców… Jedna z niemieckich maszyn – zwiadowczy Henschel Hs 126 – został zestrzelony w rejonie Krzeczowa. To jedyny niemiecki samolot zestrzelony w wojnie obronnej na terenie Podhala. Niemiecki fotograf nie omieszkał uwiecznić wraku…

Drugiego września po południu Niemcy zajęli Rabkę. Polskie siły wycofały się w okolice Mszany Dolnej. Do poważnej potyczki doszło w rejonie Skomielnej Białej. W okolicy stacjonowało około tysiąca polskich żołnierzy. W rejonie Tokarni nasi saperzy położyli kilkaset min. Ranek 3 września był bardzo mglisty. Z powodu słabej widoczności w stronę Naprawy wyruszyły na zwiad nasze tankietki, a w stronę Zaborni – motocykliści.

Trzeciego września na niebie Podhala można było zobaczyć też polskie samoloty – „Karasie”. Jedna maszyna została zestrzelona w Orawce. Siedem maszyn atakowało niemieckie kolumny pomiędzy Klikuszową a Chabówką. Szereg niemieckich fotografii ukazuje efekty tego nalotu: zniszczone ciężarówki, zabici żołnierze niemieccy. Kolejny „Karaś” spadł w Rabce-Zarytem. Dwie kolejne, silnie uszkodzone polskie maszyny, ledwie dotarły do lotniska.

Pod Skomielną doszło do starcia 3 września przed południem. Polscy saperzy zaminowali przepust na skrzyżowaniu. Obiekt miał wylecieć w powietrze, ale zrządzeniem losu pozostał nietknięty. Polski saper postanowił naprawić swój błąd. Wsiadł na pokład czołgu Vickers i wraz z załogą ruszył w kierunku krzyżówki. Zadanie wysadzenia przepustu znów zakończyło się niepowodzeniem, bo Niemcy już wcześniej wykryli ładunki i zerwali lonty. Wracając z akcji, załoga czołgu zatrzymała się koło baru na Małym Luboniu, żeby… napić się oranżady.

To jednak nie był jeszcze finał historii. Przepust ostatecznie wyleciał w powietrze. Przez przypadek wysadzili go sami Niemcy… I ten niewiarygodny wręcz wojenny epizod udało się potwierdzić dzięki skrupulatnym zapisom w niemieckich dokumentach wojskowych.

Wiele fotografii ukazuje niemieckie oddziały poruszające się drogą z Rabki w kierunku Mszany Dolnej. Szczególnie dramatycznie wygląda chętnie fotografowana przez okupantów scena pożaru. W płomieniach stanęły niemal wszystkie domy w Rabie Niżnej. W kolejnych dniach walki przesunęły się poza Podhale.

Fotografie w ramach prelekcji „Rabka 1939 – oczami wroga” przedstawił w rabczańskiej Galerii Pod Aniołem dr Piotr Sadowski.

Reklama

Komentarze Facebook

Powyższe komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu społecznościowego Facebook.
Redakcja 24tp.pl nie wpływa na treść oraz nie odpowiada za wpisy dokonane przez użytkowników portalu Facebook.

Dodaj komentarz

Reklama

franek 2026-04-06 21:09:02

Brawo dla Pana Sadowskiego, prawdziwy pasjonat i ekspert.

Galerie

Najpiękniejsze palmy w Kościele Św. Krzyża w Zakopanem

Zdzisław Walczak. Kronikarz naszej tradycji

Gorąco na Walowej Górze, taki remont ludzi bulwersuje

Tatrzańskie kolory świata dla Ewy

Wagary z żonkilem w zakopiańskiej Mediatece

III Memoriał Włodzimierza Weselskiego w Zakopanem

Slalom Gigant i walka o Puchar Wójta Gminy Poronin

Medalowy Pierwszy Krok wojowników z Czerwiennego

Pół wieku Muzeum Karola Szymanowskiego w Atmie

Kabaretowo-teatralne ferie w Poroninie za nami

Nowe elementy ekspozycji stałej w Muzeum Tatrzańskim

Strategia rozwoju Zakopanego

IV Bal Charytatywny PSONI Zakopane 2026

Gala rozdania Marek Tatrzańskich za rok 2025

Czas się kończy, przyjdźcie koniecznie obejrzeć prace Władysława Trebuni-Tutki

Poetyckie spotkania w Białym Dunajcu

Morze i góry spotykają się w Zakopanem

Andrzej Krzeptowski Bohac w Czerwonym Dworze

EABS w zakopiańskim Kombinacie

Kolekcja w Okszy otwarta dla publiczności

Dziadkowie, wnukowie, radość

Światło serca w Czerwonym Dworze

Muzyczne pasje Władysława Trebuni-Tutki

Szumny i Bogu Miłe w Kościele Św. Krzyża

Nowe muzeum pod Giewontem

Basia Giewont z Zakopanego walczy o Eurowizję

Akademia Lotnika pod Giewontem

Rzeźby Berbeki i obrazy Zaborowskiego w Witkacym

Szkolnie i kolędowo

Zaglądamy do Czerwonego Dworu

Zobacz pozostałe galerie

Ogłoszenia zobacz więcej dodaj ogłoszenie

PRACA | dam
ZATRUDNIĘ DORYWCZO OPERATORA KOPARKI. 608 806 408
PRACA | dam
ZLECĘ WYKONANIE FASAD I ODWODNIEŃ NA 3 BUDYNKACH W ZAKOPANEM. 608 806 408
PRACA | dam
Przyjmę murarza, cieśle. 604 131 899
Tel.: 604
PRACA | dam
ZLECĘ PRACE OGÓLNOBUDOWLANE W KOŚCIELISKU. 608 806 408
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
DO WYNAJĘCIA MIESZKANIE 38 m2 i 50 m2 W CENTRUM NOWEGO TARGU, UL. KRZYWA, STANDARD DO ZAMIESZKANIA, NOWE, ŚWIEŻE. 608 806 408
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
ZAKOPANE - KOŚCIELISKO DO WYNAJĘCIA KOMFORTOWE, WYPOSAŻONE MIESZKANIA 35-38m2. 608 806 408
USŁUGI | budowlane
TYNKI I WYLEWKI MASZYNOWE tanio i solidnie, zacieranie mechaniczne, technika silosowa. Realizujemy małe i duże obiekty 18 26 550 39, 503 532 680.
SPRZEDAŻ | różne
Sprzedam GOBELIN - pejzaż zimowy - (145/80). TORBY JUHASKIE. Tel. 793 887 893
SPRZEDAŻ | różne
NOWE KILIMY RĘCZNIE TKANE (z owczej wełny). Wzór: jarzębina (60/80). Tel. 793 887 893
PRACA | dam
Zatrudnię pracowników budowlanych ekipy. 601 508 736.
USŁUGI | inne
WYCINKA, PRZYCINKA DRZEW W TRUDNYCH WARUNKACH - 691 317 098.
PRACA | dam
NIEMCY: brygadzista do 5000 Euro, kranista do 4000 Euro, murarz cieśla do 3600 Euro, malarz ocieplenia elektryk spawacz do 2700 Euro. Umowa na warunkach niemieckich. 0048 575-001-116
SPRZEDAŻ | zwierzęta
Szczenięta OWCZARKI PODHALAŃSKIE. 788 679 465.
PRACA | dam
Praca na budowie, elewacje, budowa od podstaw, wykończenia, Zakopane i okolice. 500160574
Tel.: 500160574
NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
Sprzedam DOMY po 100 m2 - Klikuszowa, koło Centrum Narciarstwa. 608 729 122.
BIZNES
Wydzierżawię działkę w Ludźmierzu przy trasie Nowy Targ-Czarny Dunajec lub przyjmę reklamę. 608 729 122.
PRACA | dam
Przyjmę MURARZY. Praca Polska, Niemcy. 608729122.
USŁUGI | budowlane
BUDOWY DOMÓW OD PODSTAW, STANY SUROWE OTWARTE, DACHY, ELEWACJE. 608729122.
PRACA | dam
Restauracja Siwy Dym w Rabce-Zdrój zatrudni: KUCHARZA KUCHNI ZIMNEJ ORAZ GORĄCEJ. Praca na stałe lub dorywczo. CV na: rabka@siwydym.pl Informacje pod numerem 887 080 004
NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
DZIAŁKA UZBROJONA W ŁOPUSZNEJ. 506 525 884.
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
Do wynajęcia LOKAL 50 m2 (pod zakład fryzjerski lub pod inna działalność) oraz LOKAL 25 m2 - I piętro - Łapsze Niżne, Delikatesy "Centrum". 504 230 942.
PRACA | dam
Zatrudnimy STERNIKÓW PONTONOWYCH na Dunajcu tel. 608806030 info@fun-time.pl
NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
ZAKOPANE - STYLOWY DOM (zadbany, urządzony), na działce 3000 m, widok na góry - 607 506 428.
USŁUGI | budowlane
MALOWANIE DACHÓW I ELEWACJI. 602 882 325.
USŁUGI | budowlane
OGRODZENIA, www.hajdukowie.pl. 692 069 284.
SPRZEDAŻ | różne
DREWNO KOMINKOWE. 501 577 105.