Czy fabularny film o Goralenvolku może zaszkodzić góralom?

Dotyczy to nieskończonego filmu pn. "Biała odwaga". Ma on opowiadać o kolaboracji górali z nazistami. Goralenvolk to nazwa niemieckiej akcji germanizacyjnej w czasie II wojny światowej na terenie przedwojennego powiatu nowotarskiego w latach 1939-1944.

- Na początku tego roku reżyser Marcin Koszałka zwrócił się do naszego biura Związku Podhalan z prośbą o udostepnienie kontaktów z prezesami niektórych oddziałów. Otrzymał do nich adresy e-mailowe, ale mu to nie wystarczyło, bo w kolejnym liście napisał, że nie było zbyt dużego odzewu, a jemu zależy na oczyszczeniu górali z tej historii - opowiada Julian Kowalczyk, prezes ZP. - Równocześnie zostaliśmy poinformowani, że przedsięwzięcie to zyskało poparcie Piotra Glińskiego, wicepremiera i ministra kultury, dlatego wystosowaliśmy dwa pisma do wicepremiera, że Związek Podhalan nie godzi się na współpracę przy tym filmie - tłumaczy prezes. Problem ten poruszany był na posiedzeniu Prezydium Zarządu Głównego ZP. - Członkowie prezydium jednogłośnie stwierdzili, że nie będziemy się angażować przy tworzeniu filmu - informuje Julian Kowalczyk. Takie samo zdanie mają członkowie Prezydium Rady Naukowej ZP.

W jednym z pism do Piotra Glińskiego czytamy: "(...) stanowisko Związku Podhalan nie jest opinią jedynie dwóch osób, ale całego Związku Podhalan w Polsce, który reprezentuje ponad 5.000 osób z całego Podhala". Julian Kowalczyk dodaje, że Związek Podhalan wielokrotnie był proszony o podjęcie dyskusji na temat zjawiska Goralenvolku, temat został zamknięty poprzez podjęcie przez Radę Naukową ZP i Zarząd Główny ZP dwóch uchwał. Było to 15 lat temu. Prezes przekonuje, że film może bardziej zaszkodzić niż pomoc góralom na Podhalu, zwłaszcza, że będzie miał charakter fabularyzowany z fikcyjnymi wątkami. - W takiej decyzji utwierdziła nas opinia dra Dawida Golika z IPN, który recenzował scenariusze filmu, a było ich kilka. Z jego opinii wynika, że należy być ostrożnym w tym temacie - zaznacza Julian Kowalczyk.

Zarząd Główny ZP wystosował w tej sprawie pisma do prezesów wszystkich oddziałów ZP. Czytamy w nim m.in. "Stanowisko nasze jest wyrazem troski stowarzyszenia o odpowiedzialne reprezentowanie społeczności Podhala i zachowanie z nią spójności. Wartości te łatwo może naruszyć nawet zupełnie nie zamierzony jakikolwiek brak rzetelności i obiektywizmu w przedstawieniu bardzo drażliwej i trudnej do jednoznacznej oceny historii Goralenvolku". I dalej: "Jesteśmy zdania, że planowana i ostateczna treść filmu, nieznana Związkowi Podhalan, może bardziej zaszkodzić niż pomoc góralom na Podhalu i nie tylko". W piśmie czytamy też, że członkowie Prezydium ZG ZP mają uzasadnione obawy, ponieważ autor filmu może nie sprostać trudnemu zadaniu ukazania rzetelnej prawdy, a film fabularny rządzi się swoimi prawami.

W piśmie do ministra Piotra Glińskiego Zarząd Główny ZP przekonuje, że nie odcina się od niechlubnej przeszłości części mieszkańców Podhala. Uważa, że historia Goralenvolku została już dobrze udokumentowana. Przypomina też, że ruch ten został stłumiony przez samych Podhalan. - Z okresu okupacji mamy wiele przykładów patriotycznych postaw górali, choćby kurierów tatrzańskich, bohaterów Konfederacji Tatrzańskiej na czele z Augustynem Suskim czy partyzanckie oddziały zbrojne. Wydaje nam się, że właśnie te rzeczy należałoby przypomnieć - kończy Julian Kowalczyk.

Marcin Koszałka zaprzecza temu, aby zwrócił się do Związku Podhalan o jakąkolwiek współpracę. - Prosiłem o spotkanie z prezesami, członkami zarządów i działaczami oddziałów, aby ich poinformować o tym, że pracuję nad filmem, którego tematem jest Goralenvolk. Zamierzałem przedstawić koncepcję filmu. Nie oczekiwałem żadnej współpracy, tylko ewentualnie chciałem na tym spotkaniu podyskutować o tej problematyce - tłumaczy reżyser. Przekonuje, że jego film dotyczy obszaru Skalnego Podhala od Chochołowa do Zakopanego. Chciał się skontaktować z działaczami Związku Podhalan, którzy pracują na tym terenie. - Okazało się, że bardzo dużo osób było zdziwionych, bo nie dotarła do nich informacja o proponowanym spotkaniu. Nie odbyło się zebranie Zarządu Głównego Związku Podhalan, do którego należą prezesi oddziałów, tylko spotkali się górale w swoim wąskim gronie na czele z prezesem Julianem Kowalczykiem - mówi Marcin Koszałka. Reżyser wyjaśnia, że zamiast proszonego spotkania była interwencja u wicepremiera Piotra Glińskiego. - Nie znając scenariusza planowanego filmu apelują do ministra kultury o wstrzymanie prac nad tym projektem. To jest dziwny atak Związku Podhalan, ale mimo to nadal mamy poparcie ministra Piotra Glińskiego - jest przekonany reżyser. - Pismo do ministra kultury podpisali prezes Julian Kowalczyk pochodzący z Łapsz Niżnich czyli ze Spiszu, i sekretarz Kazimierz Bielak ze Spytkowic. Żaden z nich nie jest związany z Podhalem. Film dotyczy Skalnego Podhala. Panowie nie mają żadnego tytułu do występowania - jak napisali - w imieniu "ludu Podhala" - zaznacza.

Marcin Koszałka podkreśla, że film nie jest finansowany z publicznych pieniędzy i jest w pełni fabularnym obrazem. - Tu nie ma autentycznych postaci, tylko wykreowane na podstawie różnych sylwetek, które uczestniczyły w akcji germanizacyjnej. Biogram głównej postaci jest odległy od biografii Wacka Krzeptowskiego. Tłem są autentyczne wydarzenia, chociażby hołd wawelski. To, co opowiada film, mogłoby się wydarzyć w każdych innych górach - przekonuje reżyser. Wyjaśnia też, że scenariusz wielokrotnie był konsultowany przez fachowców, w tym historyków z Instytutu Pamięci Narodowej. - To daje szansę na stworzenie ciekawego i atrakcyjnego filmu - nie ma wątpliwości Marcin Koszałka.